Szkodniki rzepaku ozimego 2026 – słodyszek, chowacze, pryszczarki: pełny przewodnik

Pierwsze loty szkodników detekuje się żółtymi naczyniami pułapkowymi ustawianymi w łanie od BBCH 30 (po ruszeniu wegetacji). Naczynia służą do określenia momentu nalotu chowaczy oraz słodyszka, a nie do oceny progu szkodliwości na roślinie – próg ekonomiczny ocenia się odrębnie metodą stukania. 

Słodyszek rzepakowy – najgroźniejszy szkodnik kwiatostanu

Słodyszek rzepakowy (Brassicogethes aeneus, dawniej Meligethes aeneus) jest chrząszczem z rodziny słodyszkowatych (Nitidulidae) atakującym rzepak w fazie zwartych pąków kwiatowych. Dorosłe owady mają długość 1,5–2,7 mm i charakterystyczny czarno-zielony metaliczny połysk pancerza. Po przezimowaniu w ściółce leśnej i przylesiach chrząszcze nalatują na plantacje rzepaku przy temperaturze powyżej 12°C, intensywnie żerując na pąkach kwiatowych. Każdy chrząszcz zjada pyłek z 2–4 pąków dziennie, niszcząc zalążki przed kwitnieniem.

Jak rozpoznać słodyszka – cechy morfologiczne

Słodyszek rzepakowy ma długość 1,5–2,7 mm, czarno-zielony metaliczny połysk i krótkie czułki maczugowate. Larwa słodyszka jest biaława, ma trzy pary nóg i ciemną głowę – żeruje wewnątrz otwartych już kwiatów, gdzie nie wyrządza istotnych szkód (główne szkody powodują dorosłe chrząszcze przed kwitnieniem). Diagnoza polowa polega na obserwacji ruchomych chrząszczy na pąkach kwiatowych w fazie BBCH 50–59 oraz charakterystycznych uszkodzeń pąków – przegryzionych boków i wypadania pyłku.

Próg szkodliwości słodyszka wg fazy BBCH

Próg szkodliwości słodyszka rzepakowego zależy od fazy rozwojowej rzepaku – im pąki są bardziej zwarte (wcześniejsza faza), tym niższy próg, ponieważ zniszczenie pąka w fazie zwartego kwiatostanu nie zostanie skompensowane przez roślinę.

Lustrację słodyszka wykonuje się metodą stukania – 25 roślin z punktu jest delikatnie potrząśnięte nad białą tacą lub kartką, a chrząszcze są zliczane. Procedura jest powtarzana w 4 punktach pola po przekątnej, a wyniki uśredniane.

– Pierwsze 3–5 dni od pierwszego stwierdzenia słodyszka decydują o losie plantacji. Jeśli chrząszcz dochodzi do BBCH 55 z liczebnością powyżej progu, zabieg jest niezbędny – czekanie na "więcej" prowadzi do strat 30–40%. Najczęstszy błąd to zabieg w pełnym kwitnieniu, gdy słodyszek już nie szkodzi, a my niszczymy pszczoły – podkreśla Patrycja Serwinek, specjalistka ds. ochrony roślin w Wilkołaziak.

Odporność słodyszka na pyretroidy – fakt udokumentowany

Odporność słodyszka rzepakowego na pyretroidy IRAC 3A została potwierdzona przez badania KSC i IOR-PIB w Polsce. W populacjach z regionów intensywnej uprawy rzepaku (Wielkopolska, Dolny Śląsk, Kujawy) skuteczność deltametryny i lambda-cyhalotryny spadła o 40–70% w porównaniu z latami 2000-2010. Mechanizm odporności jest typu kdr (kanały sodowe) oraz metaboliczny (wzmożona aktywność enzymów detoksykacyjnych). Rekomendacja praktyczna: rotacja na neonikotynoidy IRAC 4A (acetamipryd) lub mieszaniny dwuskładnikowe (acetamipryd + lambda-cyhalotryna).

Chowacze rzepaku – brukwiaczek, czterozębny, podobnik

Chowacze rzepaku to trzy gatunki ryjkowców (Curculionidae) atakujące rzepak w różnych fazach BBCH i porażające różne organy rośliny. Wszystkie trzy chowacze są groźne, ale mechanizm szkodliwości jest odmienny: brukwiaczek niszczy pęd główny, czterozębny – szyjki korzeniowe i pędy boczne, podobnik – łuszczyny.

Chowacz brukwiaczek (Ceutorhynchus napi) – najwcześniejszy

Chowacz brukwiaczek pojawia się jako pierwszy ze szkodników rzepaku – jego loty rozpoczynają się w marcu przy temperaturze gleby powyżej 6°C. Samice składają jaja w pędach głównych w fazie BBCH 30–39, a wylęgające się larwy żerują wewnątrz pędu, powodując jego skręcanie się w charakterystyczny "esik". Próg szkodliwości to 10 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni. Zabieg insektycydowy wykonuje się w fazie BBCH 30–35, zanim samice zaczną składać jaja w pędach.

Chowacz czterozębny (Ceutorhynchus pallidactylus)

Chowacz czterozębny pojawia się równolegle ze słodyszkiem (BBCH 50–59) i atakuje szyjki korzeniowe oraz pędy boczne rzepaku. Larwy żerują w pędach, powodując ich łamanie się i obniżenie liczby zawiązanych łuszczyn. Próg szkodliwości to 20 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni. Zabieg na czterozębnego można łączyć z zabiegiem na słodyszka.

Chowacz podobnik (Ceutorhynchus obstrictus)

Chowacz podobnik składa jaja w młodych łuszczynach w fazie BBCH 60–65. Larwa rozwija się wewnątrz łuszczyny, zjadając 4–6 nasion zanim ją opuści przez wygryziony otwór. Otwór ten jest następnie wykorzystywany przez pryszczarka kapustnika do złożenia jaj – stąd silne sprzężenie szkodliwości obu owadów. Próg szkodliwości to 1 chrząszcz / 4–5 roślin lub 4 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni w fazie BBCH 60–65.

Pryszczarek kapustnik i mszyca kapuściana – szkodniki łuszczyn

Pryszczarek kapustnik (Dasineura brassicae) jest drobną muchówką o długości 1,5 mm, której larwy żerują wewnątrz łuszczyn rzepaku. Samice pryszczarka składają jaja przez otwory wygryzione wcześniej przez chowacza podobnika – tak powstaje sprzężenie szkodliwości obu owadów. Larwy pryszczarka powodują przedwczesne pękanie łuszczyn i osypywanie się nasion. Straty plonu wynoszą 5–15% przy umiarkowanej presji i do 30% przy silnej kolonizacji łuszczyn.

Mszyca kapuściana (Brevicoryne brassicae) jest mszycą o szarobiałym, pokrytym woskiem ciele, tworzącą zwarte kolonie na pędach i łuszczynach w fazie BBCH 70–75. Mszyca wysysa soki z młodych łuszczyn, powoduje ich deformację i drastyczne obniżenie masy tysiąca nasion (MTN). Sygnał diagnostyczny: białawe, woskowe kolonie widoczne gołym okiem od czerwca do dojrzewania.

Czym zwalczać szkodniki rzepaku w 2026? Lista zarejestrowanych insektycydów

Insektycydy zarejestrowane do zwalczania szkodników rzepaku w 2026 r. należą głównie do trzech grup IRAC: pyretroidy (3A), neonikotynoidy (4A) i diamidy (28). Każda grupa ma różną aktywność na poszczególne szkodniki, dlatego dobór preparatu zależy od dominującego gatunku oraz od fazy BBCH rzepaku.

Pyretroidy 

Pyretroidy działają kontaktowo i żołądkowo na szkodniki rzepaku, ale ich skuteczność na słodyszka i chowacze spada w regionach z populacjami odpornymi. Ponadto ich działanie jest silnie ograniczone przez temperaturę (działają optymalnie poniżej 20°C). Stosowanie pyretroidów w okresie kwitnienia musi być bezwzględnie ograniczone do godzin wieczornych i nocnych, wyłącznie po zakończeniu dziennego oblotu pszczół, zgodnie z zapisami w etykietach rejestracyjnych.

Acetamipryd – Mospilan 20 SP

Acetamipryd działa układowo (systemicznie) i kontaktowo na słodyszka, chowacze i mszycę kapuścianą. Jest kluczowym narzędziem wobec biotypów słodyszka odpornych na pyretroidy, a dzięki działaniu układowemu chroni również nowe przyrosty i działa w wyższych temperaturach. Mospilan 20 SP stosuje się w dawce 0,1–0,12 kg/ha przy ilości wody 200–400 l/ha.

WAŻNE – zmiany regulacyjne 2026: Mospilan 20 SP od 6 marca 2026 r. dostępny jest wyłącznie dla użytkowników profesjonalnych. Rolnicy muszą posiadać aktualne zaświadczenie o ukończeniu szkolenia z zakresu stosowania środków ochrony roślin. Decyzja MRiRW obejmuje wszystkie preparaty zawierające acetamipryd, w tym mieszaniny.

Inazuma 130 WG – gotowa mieszanina (acetamipryd + lambda-cyhalotryna)

Inazuma 130 WG zawiera acetamipryd 100 g/kg i lambda-cyhalotrynę 30 g/kg w jednym preparacie. Łączy natychmiastowy efekt "knock-down" (piorunujący) na powierzchni rośliny z długotrwałym działaniem systemycznym wewnątrz tkanek. Zapewnia to wysoką skuteczność nawet w zmiennych warunkach pogodowych. Dawka 0,16–0,2 kg/ha w rzepaku, maksymalnie jeden zabieg w sezonie.

OCHRONA PSZCZÓŁ – wymóg prawny: Zabieg insektycydowy w okresie kwitnienia rzepaku (BBCH 60–69) wykonuje się wyłącznie po godzinie 20:00, przy braku oblotu pszczół. Dotyczy wszystkich preparatów insektycydowych. Niedopełnienie tego wymogu skutkuje karami administracyjnymi i odpowiedzialnością cywilną wobec pszczelarzy.

Pełen asortyment insektycydów do rzepaku i innych upraw dostępny jest w sklepie Wilkołaziak.

Strategia integrowana – IPM w rzepaku ozimym

Integrowana ochrona rzepaku przed szkodnikami (IPM) opiera się na trzech filarach: regularnym monitoringu (żółte naczynia + lustracja metodą stukania), przestrzeganiu ekonomicznych progów szkodliwości i rotacji grup chemicznych wg IRAC. Żółte naczynia ustawiane w łanie od BBCH 30 dostarczają kluczowych informacji o dynamice nalotu chowaczy.

Rotacja grup IRAC w rzepaku: zabieg pierwszy na chowacza brukwiaczka – np. pyretroid 3A (w niższych temperaturach), zabieg drugi na słodyszka i chowacza czterozębnego – neonikotynoid 4A lub mieszanina dwuskładnikowa 4A + 3A (Inazuma). Powtarzanie tej samej grupy chemicznej kilkukrotnie w jednym sezonie drastycznie przyspiesza selekcję populacji odpornych.

Ochrona przeciwgrzybowa rzepaku łączy się czasowo z ochroną przed szkodnikami – wiosenny zabieg fungicydowo-regulacyjny (np. na suchą zgniliznę kapustnych i regulację pokroju) w fazie BBCH 30–39 można wykonać w jednym przejeździe z insektycydem na chowacza brukwiaczka, o ile pozwalają na to warunki temperaturowe dla obu preparatów. Szczegóły strategii fungicydowej omówiono w artykule Sucha zgnilizna kapustnych – biologia i zwalczanie.

Ochrona przeciwgrzybowa rzepaku łączy się czasowo z ochroną przed szkodnikami – zabieg fungicydowy na suchą zgniliznę kapustnych w fazie BBCH 30–39 można wykonać równocześnie z insektycydem na chowacza brukwiaczka. Szczegóły strategii fungicydowej omówiono w artykule sucha zgnilizna kapustnych – biologia i zwalczanie.

Najczęstsze pytania o szkodniki rzepaku

Czy Mospilan działa na słodyszka odpornego na pyretroidy?

Tak. Mospilan 20 SP (acetamipryd, grupa IRAC 4A) działa na zupełnie inny punkt uchwytu w układzie nerwowym owada niż pyretroidy (grupa IRAC 3A). Mechanizmy odporności typu kdr nie wykazują odporności krzyżowej z neonikotynoidami, dlatego acetamipryd oraz gotowe mieszaniny (np. Inazuma 130 WG) pozostają wysoce skutecznym standardem walki ze słodyszkiem w rejonach o silnej presji odporności.

Kiedy zacząć lustrację szkodników rzepaku?

Lustrację rzepaku rozpoczyna się natychmiast po ruszeniu wegetacji w fazie BBCH 30 (zwykle pierwsza połowa lub koniec marca, zależnie od przebiegu pogody). Wtedy w odległości minimum 10–15 metrów od brzegu pola ustawia się żółte naczynia pułapkowe – minimum 1 naczynie na mniejsze pole, a na dużych plantacjach po stronie nalotu (np. od strony lasu). Naczynia kontroluje się regularnie co 2–3 dni. Lustracja metodą stukania (25 roślin w kilku punktach nad białą twardą płaszczyzną) staje się kluczowa od fazy BBCH 50, czyli od pojawienia się zielonego pąka.

Czy łączyć insektycyd z fungicydem na suchą zgniliznę?

Tak, łączenie insektycydów (szczególnie pyretroidów działających w niższych temperaturach) z zabiegiem fungicydowym w fazie BBCH 30–39 to powszechny standard agrotechniczny. Pozwala to na oszczędność paliwa i czasu poprzez ograniczenie liczby przejazdów. Należy jednak zawsze bezwzględnie przestrzegać kolejności sporządzania roztworu w zbiorniku opryskiwacza, sprawdzić zalecenia producentów w tabelach mieszania i wykonać próbę słoikową przed napełnieniem całego opryskiwacza.

Co z indoksakarbem w rzepaku?

Preparaty zawierające indoksakarb zostały ostatecznie wycofane z rynku przez Komisję Europejską, a terminy na wyprzedaż i stosowanie zapasów minęły w 2024 roku. W 2026 roku stosowanie tej substancji czynnej w rzepaku jest całkowicie nielegalne. Skuteczną alternatywą w zwalczaniu szkodników w okresie pąkowania i ochrony łuszczyn pozostaje legalny acetamipryd oraz zarejestrowane mieszaniny handlowe.

Co z preparatami zawierającymi spirotetramat lub pirymikarb?

Zarówno spirotetramat, jak i pirymikarb zostały całkowicie wycofane przez Unię Europejską ze względu na kryteria toksykologiczne i ochronę środowiska. Ostateczne terminy zużycia zapasów dla tych substancji bezpowrotnie minęły. W sezonie 2026 żadna z tych substancji nie jest dopuszczona do obrotu ani stosowania. Podstawą walki z mszycą kapuścianą w rzepaku są obecnie systemiczne zabiegi oparte na acetamiprydzie.