Co to są fungicydy?

Fungicydy to chemiczne lub biologiczne środki ochrony roślin, które hamują wzrost i rozwój grzybów patogennych odpowiedzialnych za choroby roślin uprawnych. Nazwa „fungicyd" pochodzi od łacińskiego fungus (grzyb) i caedere (zabijać).

Fungicydy stanowią jedną z trzech głównych grup środków ochrony roślin obok herbicydów (zwalczających chwasty) i insektycydów (zwalczających szkodniki). W polskim rolnictwie fungicydy stosuje się w uprawach zbóż, rzepaku, kukurydzy, ziemniaków, buraków cukrowych, drzew owocowych i warzyw.

Skuteczność fungicydów zależy od trzech czynników: właściwego doboru substancji czynnej do zwalczanej choroby, optymalnego terminu aplikacji (określonego fazą rozwojową rośliny wg skali BBCH) oraz odpowiednich warunków pogodowych podczas zabiegu.

Jak działają fungicydy?

Fungicydy dzielą się na trzy główne grupy w zależności od sposobu wnikania do tkanek roślinnych i transportu w roślinie. Wybór odpowiedniego typu zależy od fazy rozwoju choroby, momentu aplikacji i rodzaju chronionej uprawy.

Fungicydy systemiczne (układowe)

Fungicydy systemiczne są wchłaniane przez tkanki roślinne i transportowane z sokami w naczyniach przewodzących. Chronią całą roślinę — również te części, na które preparat nie został bezpośrednio naniesiony. Fungicydy systemiczne stosuje się zarówno zapobiegawczo, jak i interwencyjnie do 48–72 godzin po infekcji. Substancje czynne z tej grupy to m.in. tebukonazol, protiokonazol i azoksystrobina.

Fungicydy kontaktowe (powierzchniowe)

Fungicydy kontaktowe tworzą barierę ochronną na powierzchni rośliny, uniemożliwiając kiełkowanie zarodników grzybów. Nie wnikają do tkanek roślinnych, dlatego stosuje się je wyłącznie zapobiegawczo — przed wystąpieniem infekcji. Fungicydy kontaktowe wymagają dokładnego pokrycia chronionych organów rośliny i są podatne na zmywanie przez deszcz. Do tej grupy należą preparaty miedziowe, mancozeb i chlorotalonil.

Fungicydy wgłębne (translaminarne)

Fungicydy wgłębne przenikają przez tkankę liścia z górnej strony na dolną (działanie translaminarne), zapewniając ochronę obustronną. Nie przemieszczają się jednak na duże odległości w roślinie — w przeciwieństwie do fungicydów systemicznych. Działanie translaminarne jest szczególnie przydatne w ochronie dolnej strony liści, trudnej do pokrycia cieczą użytkową.

Jakie choroby grzybowe zwalczają fungicydy?

Fungicydy zwalczają kilkadziesiąt chorób grzybowych roślin uprawnych. Poniższa tabela przedstawia osiem najgroźniejszych chorób spotykanych w polskim rolnictwie.

Szczegółowe informacje o zwalczaniu poszczególnych chorób znajdują się w opisach podkategorii: fungicydy do zbóż, fungicydy do rzepaku, fungicydy do ziemniaków.

Kiedy stosować fungicydy w uprawach?

Optymalny termin stosowania fungicydów zależy od gatunku rośliny uprawnej, jej fazy rozwojowej (określonej skalą BBCH) i aktualnej presji chorób grzybowych. Nasilenie infekcji jest największe w okresach ciepłych i wilgotnych, sprzyjających kiełkowaniu zarodników grzybów.

Terminy zabiegów fungicydowych w zbożach (T1, T2, T3)

Ochrona fungicydowa zbóż opiera się na systemie trzech zabiegów — T1, T2 i T3 — odpowiadających kluczowym fazom rozwojowym rośliny.

Zabieg T2 jest najważniejszy — liść flagowy i podflagowy odpowiadają za ponad 70% fotosyntezy dostarczającej asymilatów do ziarna.

Więcej o ochronie zbóż: fungicydy do zbóż.

Kiedy stosować fungicydy w rzepaku?

Ochronę fungicydową rzepaku ozimego prowadzi się w dwóch terminach. Zabieg jesienny wykonuje się w fazie 4–8 liścia (BBCH 14–18), najczęściej w październiku lub listopadzie, aby chronić rozetę przed suchą zgnilizną kapustnych i czernią krzyżowych. Zabieg wiosenny wykonuje się od fazy zielonego pąka do pełni kwitnienia (BBCH 50–65) w celu ochrony łodyg i łuszczyn przed szarą pleśnią i zgnilizną twardzikową.

Więcej o ochronie rzepaku: fungicydy do rzepaku.

Kiedy stosować fungicydy w ziemniakach?

Ochronę fungicydową ziemniaków rozpoczyna się od zwierania roślin w rzędach (BBCH 31) lub zgodnie z sygnalizacją pojawienia się zarazy ziemniaka. Zabiegi powtarza się co 7–10 dni przez cały okres wegetacji — od maja do sierpnia. W sezonie wykonuje się od 4 do 8 zabiegów, w zależności od presji choroby i warunków pogodowych.

Więcej o ochronie ziemniaków: fungicydy do ziemniaków.

Jakie substancje czynne zawierają fungicydy?

Substancje czynne fungicydów różnią się mechanizmem działania, grupą chemiczną (klasyfikacja FRAC) i spektrum zwalczanych chorób. Znajomość tych różnic jest konieczna do prawidłowej rotacji fungicydów i zapobiegania odporności grzybów.

Rotacja substancji czynnych z różnych grup FRAC jest konieczna, aby zapobiegać powstawaniu odporności grzybów na fungicydy. Stosowanie tego samego mechanizmu działania przez cały sezon znacząco zwiększa ryzyko selekcji odpornych szczepów patogenów.

Jak dobrać fungicyd do uprawy?

Dobór fungicydu zależy od trzech czynników: rodzaju uprawy, występujących chorób grzybowych i fazy rozwojowej rośliny. Poniższa tabela wskazuje, które podkategorie fungicydów pasują do poszczególnych upraw.

W każdej podkategorii znajdują się produkty zarejestrowane do ochrony danej uprawy, z opisami substancji czynnych, dawkowania i terminów stosowania.

Jak mieszać fungicydy z innymi środkami ochrony roślin?

Fungicydy można łączyć ze sobą oraz z innymi środkami ochrony roślin — herbicydami i insektycydami — w jednym zabiegu opryskowym. Mieszanie preparatów zmniejsza liczbę przejazdów po polu i obniża koszty zabiegów.

Przed sporządzeniem mieszaniny zbiornikowej konieczne jest sprawdzenie kompatybilności preparatów na etykietach produktów. Niektóre substancje czynne reagują ze sobą, powodując straty skuteczności lub fitotoksyczność. Ogólna zasada to: nie mieszać więcej niż trzech preparatów w jednym zbiorniku.

Dodanie adiuwantów do mieszaniny fungicydowej poprawia przyczepność cieczy użytkowej do liści, zmniejsza znoszenie kropel i zwiększa wchłanianie substancji czynnych. Adiuwanty są szczególnie przydatne przy stosowaniu fungicydów kontaktowych, podatnych na zmywanie przez deszcz.

Najczęściej zadawane pytania o fungicydy

Czym różnią się fungicydy systemiczne od kontaktowych?

Fungicydy systemiczne wnikają do tkanek rośliny i chronią ją od wewnątrz — działają zarówno zapobiegawczo, jak i leczniczo. Fungicydy kontaktowe pozostają na powierzchni liścia i chronią wyłącznie przed nową infekcją. Kontaktowe wymagają dokładnego pokrycia rośliny i są mniej odporne na zmywanie przez deszcz.

Czy można stosować fungicydy profilaktycznie?

Tak — stosowanie fungicydów profilaktyczne (zapobiegawcze) jest najskuteczniejszą strategią ochrony. Zarodniki grzybów giną na powierzchni rośliny przed wniknięciem do tkanek. Fungicydy kontaktowe stosuje się wyłącznie profilaktycznie, a systemiczne zarówno profilaktycznie, jak i interwencyjnie.

Ile razy w sezonie można stosować ten sam fungicyd?

Maksymalna liczba zabiegów tym samym preparatem jest podana na etykiecie produktu. Zasada ogólna: ten sam produkt stosuje się maksymalnie 2–3 razy w sezonie. Przekroczenie tej liczby zwiększa ryzyko powstania odporności grzybów. Między zabiegami tym samym preparatem stosuje się fungicyd z innej grupy FRAC.

Co to jest odporność grzybów na fungicydy?

Odporność (rezystencja) grzybów na fungicydy to zdolność patogenu do przetrwania dawki preparatu, która wcześniej była skuteczna. Odporność powstaje wskutek wielokrotnego stosowania tej samej substancji czynnej lub grupy chemicznej. Zapobiega się jej przez rotację fungicydów z różnych grup FRAC oraz stosowanie preparatów wieloskładnikowych.