Herbicydy doglebowe w rzepaku – jak działają i co wybrać?
Czym są herbicydy doglebowe i jak działają w rzepaku?
Herbicydy doglebowe to środki pobierane z roztworu glebowego przez kiełkujące chwasty — korzeniem i hipokotylem — przed ich wschodami lub tuż po nich, działające w rzepaku zapobiegawczo.
Herbicydy doglebowe tworzą w wierzchniej warstwie gleby strefę, która hamuje rozwój kiełkujących chwastów. Substancja czynna jest pobierana przez korzeń i hipokotyl chwastu, zanim chwast wytworzy liście. Herbicydy doglebowe działają zapobiegawczo na chwasty kiełkujące, natomiast herbicydy nalistne działają interwencyjnie na chwasty już wschodzące. Ochrona doglebowa rzepaku różni się od ochrony doglebowej w zbożach i kukurydzy innym zestawem dopuszczonych substancji oraz tolerancją samego rzepaku jako rośliny uprawnej. Pełną ofertę środków z tej grupy zawiera kategoria herbicydy doglebowe.
Doglebowo, przedwschodowo, powschodowo — co znaczą te terminy?
Doglebowo oznacza nałożenie herbicydu na glebę, przedwschodowo — przed wschodami rzepaku i chwastów, a wcześnie powschodowo — tuż po ich wschodach.
W rzepaku ozimym zabieg doglebowy wykonuje się przedwschodowo lub wcześnie powschodowo, jesienią bezpośrednio po siewie. Termin doglebowy obejmuje okno od siewu rzepaku do pierwszych liści chwastów.
Dlaczego wilgoć w glebie decyduje o skuteczności?
Wilgoć w glebie uruchamia pobieranie substancji czynnej przez chwasty, dlatego deszcz po zabiegu warunkuje skuteczność herbicydu doglebowego.
Opad lub wilgoć po zabiegu uruchamia pobieranie substancji przez kiełkujące chwasty. Przy suszy działanie herbicydu doglebowego jest opóźnione lub osłabione.
Dlaczego rzepak ozimy wymaga ochrony doglebowej jesienią?
Rzepak ozimy jest jesienią słabym konkurentem dla chwastów, dlatego zabieg doglebowy wykonany po siewie stanowi fundament programu odchwaszczania.
Rzepak ozimy we wczesnych fazach rozwoju słabo konkuruje z chwastami o światło, wodę i azot. Czysty łan przed zimą decyduje o prawidłowym zawiązaniu rozety rzepaku. Wczesne usunięcie chwastów chroni rzepak w krytycznej fazie jesiennej.
Kiedy wykonać zabieg po siewie rzepaku?
Zabieg doglebowy w rzepaku wykonuje się od BBCH 00, czyli po siewie i przed wschodami, do wczesnych faz liściowych rzepaku.
Okno zabiegu doglebowego zaczyna się tuż po siewie rzepaku ozimego. Termin zabiegu pozostaje zawsze zgodny z aktualną etykietą produktu.
„Zabieg doglebowy w rzepaku planuję bezpośrednio po siewie, w fazie BBCH 00, zanim wzejdą chwasty. Jeśli gleba jest wilgotna, decyduję się na termin przedwschodowy, bo wtedy substancja zadziała najpełniej. Przy przesuszonej roli czekam na wczesne fazy powschodowe i zapowiadany opad, który uruchomi pobieranie herbicydu. Termin zawsze potwierdzam z aktualną etykietą produktu.” — Patrycja Serwinek, specjalistka ds. ochrony roślin w Wilkołaziak.
Jak ochrona doglebowa wpisuje się w cały program jesienny?
Ochrona doglebowa stanowi pierwszy, fundamentalny etap jesiennego programu odchwaszczania rzepaku, który nalistne zabiegi później korygują.
Szczyt zapytań o herbicyd doglebowy w rzepaku przypada na wczesną jesień, w sierpniu i wrześniu. Ten termin pokrywa się z siewem rzepaku ozimego. Pełny przebieg jesiennej i wiosennej ochrony opisuje program odchwaszczania rzepaku ozimego, a kontekst agrotechniczny wyjaśnia uprawa rzepaku ozimego krok po kroku.
Jakie chwasty zwalczają herbicydy doglebowe w rzepaku?
Herbicydy doglebowe w rzepaku zwalczają głównie chwasty dwuliścienne: maki, chaber bławatek, fiołek polny, jasnoty, tasznik, tobółki i rumianowate oraz trudną przytulię czepną.
Spektrum działania obejmuje maki, chaber bławatek, fiołek polny, jasnoty, tasznik pospolity, tobółki polne, rumianowate oraz przytulię czepną. Samosiewy zbóż herbicydy doglebowe ograniczają tylko częściowo. Poniższa tabela zestawia chwast, jego wrażliwość oraz substancję wzmacniającą zabieg.
| Chwast | Wrażliwość na doglebowe | Substancja / produkt wzmacniający |
|---|---|---|
| Przytulia czepna | wrażliwy | chinomerak (Butisan Star), chlomazon (Command 480 EC) |
| Mak polny | wrażliwy | metazachlor (Butisan Duo), |
| Chaber bławatek | odporny | chlomazon (Marqis 360 CS), |
| Fiołek polny / jasnoty | wrażliwe | metazachlor (Metazanex 500 SC, Metropolitan 500 SC) |
| Rumianowate / tasznik / tobółki | wrażliwe | metazachlor + chinomerak (Butisan Star) |
| Samosiewy zbóż | tylko częściowo — potrzeba graminicydu | uzupełnić nalistnym graminicydem (osobny zabieg) |
„O doborze herbicydu doglebowego w rzepaku decyduje dominujący chwast. Gdy na polu występuje przytulia czepna, sięgam po substancje wzmacniające spektrum — chinomerak lub chlomazon. Maki, chaber bławatek i rumianowate ograniczy już sam metazachlor, ale przytulia wymaga partnera o innym mechanizmie działania. Diagnostykę chwastów prowadzę jeszcze przed siewem, bo termin doglebowy nie pozostawia miejsca na zwłokę.” — Patrycja Serwinek, specjalistka ds. ochrony roślin w Wilkołaziak.
Przytulia czepna — chwast, który decyduje o doborze
Przytulia czepna to kluczowy, trudny chwast rzepaku, który decyduje o wyborze substancji — chinomeraku lub chlomazonu.
Obecność przytulii czepnej przesądza o sięgnięciu po substancje poszerzające spektrum. Chinomeraki chlomazon skutecznie ograniczają przytulię czepną w rzepaku.
Czego herbicyd doglebowy nie zwalczy?
Herbicyd doglebowy nie zwalcza skutecznie samosiewów zbóż, które wymagają osobnego graminicydu nalistnego.
Samosiewy zbóż zwalcza się osobnym graminicydem nalistnym w oddzielnym zabiegu. Herbicydy doglebowe ograniczają samosiewy zbóż jedynie częściowo.
Substancje czynne i produkty doglebowe do rzepaku
Podstawą programów doglebowych w rzepaku jest metazachlor, uzupełniany o chlomazon, dimetenamid-P oraz chinomerak.
Dobór substancji zależy od dominujących chwastów i warunków glebowych. Poniższa tabela zestawia substancję czynną, grupę HRAC, przykładowy produkt z oferty oraz objaw lub uwagę dotyczącą działania.
| Substancja czynna | Grupa HRAC | Przykładowy produkt (oferta) | Uwaga / objaw działania |
|---|---|---|---|
| Metazachlor | 15 | Metazanex 500 SC, Metropolitan 500 SC | baza programów; obowiązują ograniczenia sumy stosowania na stanowisku |
| Chlomazon | 13 | Command 480 EC, Marqis 360 CS, Efector 360 CS | charakterystyczne bielenie wschodzących chwastów |
| Metazachlor + chinomerak | 15 + 4 | Butisan Star 416 SC | chinomerak wzmacnia działanie na przytulię i rumianowate |
| Metazachlor + dimetenamid-P | 15 + 15 | Butisan Duo 400 EC | dwa partnery w mieszaninie fabrycznej |
Metazachlor — baza programu i jego ograniczenia
Metazachlor jest bazową substancją niemal wszystkich jesiennych programów doglebowych w rzepaku i należy do rodziny Butisan.
Metazachlor jest rejestrowany głównie w rzepaku; w Polsce brak szerokich rejestracji metazachloru w zbożach, co odróżnia ochronę doglebową rzepaku od ochrony zbóż. Metazachlor występuje w produktach Butisan Star, Butisan Duo, Metazanex 500 SC oraz Metropolitan 500 SC. Stosowanie metazachloru podlega ograniczeniom częstotliwości i sumy stosowania na stanowisku. Aktualne ograniczenia metazachloru rolnik weryfikuje w etykiecie produktu. Metazachlor dostępny jest także w produkcie Fuego, alternatywnym nośniku tej substancji.
Chlomazon i efekt bielenia chwastów
Chlomazon powoduje charakterystyczne bielenie, czyli odbarwienie wschodzących chwastów — unikalny wizualny sygnał skuteczności w polu.
Bielenie chwastów potwierdza pobranie chlomazonu przez wschodzące rośliny. Chlomazon występuje w produktach Command 480 EC, Marqis 360 CS oraz Efector 360 CS, a objaw bielenia wywołuje między innymi Command 480 EC. Chlomazon łączy się z metazachlorem w fabrycznej mieszaninie Nimbus 283 SE.
Mieszaniny fabryczne — kiedy poszerzyć spektrum?
Mieszaniny fabryczne łączą metazachlor z partnerem o innym mechanizmie, aby poszerzyć spektrum zwalczanych chwastów w rzepaku.
Butisan Star łączy metazachlor z chinomerakiem, który wzmacnia działanie na przytulię czepną i chwasty rumianowate — mieszaninę tę zawiera Butisan Star. Butisan Duo łączy metazachlor z dimetenamidem-P w jednej mieszaninie fabrycznej z dwoma mechanizmami działania. Spektrum poszerza także petoksamid, dostępny w produktach Successor 600, który jest zarejestrowany w rzepaku.
Herbicydy doglebowe a nalistne w rzepaku — kiedy które?
Herbicydy doglebowe stosuje się zapobiegawczo, zanim chwasty wzejdą, a herbicydy nalistne — interwencyjnie na chwasty już widoczne.
W rzepaku herbicydy doglebowe stanowią podstawę jesienną, a herbicydy nalistne pełnią rolę korekty. Oba podejścia nie konkurują ze sobą, lecz tworzą sekwencję zabiegów.
Sekwencja zabiegów: doglebowo, potem korekta nalistna
Optymalna sekwencja w rzepaku zaczyna się od zabiegu doglebowego, a korektę nalistną wykonuje się na chwasty, które przetrwały lub wzeszły później.
Zabieg doglebowy buduje fundament ochrony, a zabieg nalistny domyka program odchwaszczania. Samosiewy zbóż domyka osobny graminicyd nalistny. Różnice między oboma podejściami wyjaśnia artykuł o różnice między herbicydami doglebowymi a nalistnymi.
Co zrobić, gdy po siewie jest sucho?
Przy suszy po siewie działanie herbicydu doglebowego jest opóźnione, dlatego rolnik planuje korektę nalistną na chwasty, które wzejdą po opadach.
Brak opadów osłabia pobieranie substancji doglebowej przez chwasty. W takiej sytuacji nalistny zabieg interwencyjny koryguje zachwaszczenie rzepaku.
Warunki skutecznego zabiegu doglebowego
Skuteczność herbicydu doglebowego w rzepaku zależy od wilgotnej, drobnoziarnistej i wyrównanej roli oraz od opadu po zabiegu.
Na grudowatej, suchej lub oskorupionej glebie działanie herbicydu doglebowego jest słabsze. Przygotowanie roli i wilgotność gleby przesądzają o efekcie zabiegu.
Przygotowanie roli pod zabieg doglebowy
Rola pod zabieg doglebowy musi być drobnoziarnista, wyrównana i wolna od grud oraz skorupy glebowej.
Lista kontrolna przed wjazdem w pole porządkuje warunki skutecznego zabiegu doglebowego.
- Drobnoziarnista, wyrównana struktura roli
- Wilgotna gleba bez grud i skorupy
- Siew rzepaku na wyrównanej głębokości
- Termin w oknie od BBCH 00 do wczesnych faz liściowych rzepaku
- Produkt z rzepakiem w aktualnej etykiecie i rejestrze MRiRW
Rola opadu i wilgotności gleby
Opad lub wilgoć po zabiegu uruchamia pobieranie substancji czynnej przez kiełkujące chwasty.
Przy suszy działanie herbicydu doglebowego jest opóźnione lub osłabione. Okno zabiegu doglebowego obejmuje fazy od BBCH 00 do wczesnych liści rzepaku.
Odporność chwastów i rotacja mechanizmów HRAC
Aby ograniczyć odporność maku i chabra bławatka, rolnik rotuje substancje o różnych grupach HRAC — 15, 13 — oraz łączy mechanizmy w mieszaninach.
Powtarzanie tej samej grupy HRAC co sezon zwiększa ryzyko selekcji biotypów odpornych. Rotacja mechanizmów działania chroni skuteczność programów doglebowych w rzepaku.
Dlaczego rotacja grup HRAC ma znaczenie?
Rotacja grup HRAC ogranicza presję selekcyjną na mak polny i chaber bławatek, najczęściej uodparniające się chwasty rzepaku.
Przemienne stosowanie grup mechanizmu działania utrudnia przetrwanie biotypów odpornych. Zagadnienie szerzej omawia artykuł o odporność chwastów na herbicydy (grupy HRAC).
Mieszanie mechanizmów zamiast jednej substancji
Mieszanie dwóch mechanizmów w jednym zabiegu obciąża populację chwastów silniej niż pojedyncza substancja.
Metazachlor łączony z partnerem o innej grupie HRAC zmniejsza ryzyko odporności. Butisan Star i Butisan Duo realizują tę zasadę w mieszaninie fabrycznej.
„Strategię antyodpornościową w rzepaku opieram na rotacji grup HRAC. W kolejnych sezonach przeplatam metazachlor z chlomazonem, czyli grupy 15, 13. Mieszanie dwóch mechanizmów w jednym zabiegu obciąża mak polny i chaber bławatek mocniej niż pojedyncza substancja i opóźnia selekcję biotypów odpornych. Powtarzanie tej samej grupy co rok prowadzi do odporności najszybciej.” — Patrycja Serwinek, specjalistka ds. ochrony roślin w Wilkołaziak.
Najczęstsze pytania o herbicydy doglebowe w rzepaku
Najczęstsze pytania dotyczą działania bez deszczu, doboru środka na przytulię, łączenia z graminicydem oraz rejestracji produktu w rzepaku.
Czy herbicyd doglebowy zadziała bez deszczu?
Bez deszczu herbicyd doglebowy działa słabiej, ponieważ wilgoć uruchamia pobieranie substancji czynnej przez kiełkujące chwasty.
Przy suszy działanie jest opóźnione lub osłabione, a korektę zachwaszczenia wykonuje się zabiegiem nalistnym po opadach.
Czym zwalczyć przytulię czepną w rzepaku?
Przytulię czepną w rzepaku zwalcza chinomerak lub chlomazon, ponieważ przytulia decyduje o wyborze substancji.
Mieszanina metazachloru z chinomerakiem w produkcie Butisan Star wzmacnia działanie na przytulię czepną.
Czy doglebowy łączyć z graminicydem na samosiewy?
Tak, samosiewy zbóż zwalcza się osobnym graminicydem nalistnym, ponieważ herbicydy doglebowe ograniczają samosiewy tylko częściowo.
Graminicyd nalistny stosuje się w oddzielnym zabiegu, zgodnie z etykietą produktu.
Skąd wiadomo, że produkt jest dopuszczony w rzepaku?
Produkt musi mieć rzepak w aktualnej etykiecie, a status rejestracji, spektrum i termin weryfikuje się w wyszukiwarce MRiRW.
Rejestr MRiRW pozostaje źródłem prawdy o dopuszczeniu każdego herbicydu doglebowego w rzepaku. Dawkę produktu rolnik pobiera wyłącznie z etykiety.
